Centrum Nowej Huty

1. Plac Centralny socrealistyczny, zrealizowany w latach 1952-1958 wed?ug projektu Tadeusza Ptaszyckiego oraz Maty I Janusza Ingardenw. Architektura placu nawi?zuje w formie pastiszowej do europejskich budowli renesansowych i barokowych. Projekt nie do ko?ca zrealizowany (brak zamkni?cia od po?udnia, gdzie mia? sta? monumentalny Dom Kultury).

2. Plac Ratuszowy skwer w miejscu, gdzie mia? sta? ratusz Nowej Huty otoczony przez reprezentacyjne gmachy u?yteczno?ci publicznej, siedziby partii, zwi?zkw zawodowych i organizacji spo?ecznych. Projekt nie zrealizowany. Plac Ratuszowy stanowi swoist? pami?tk? za?amania si? systemu komunistycznego po ?mierci Stalina.

3. Kino ?wiatowid budynek wystawiony w latach 1955-1957 jako reakcja w?adz komunistycznych na ukazanie si? w 1955 Poematu dla ros?ych Wa?yka, gdzie po raz pierwszy rzeczywisto?? nowohucka zosta?a odmalowana w ciemnych barwach. Przyk?ad architektury z okresu stopniowego odchodzenia od socrealizmu. Usytuowany w miejscu, gdzie w czasach II wojny ?wiatowej znajdowa? si? podobz dla ?ydwek stanowi?cy cz??? Obozu Pracy (Baulager 15/XIV).

4. Osiedle Wandy pierwsze nowohuckie osiedle. Domy tzw. warszawskie, wznoszone wed?ug typowego projektu ( 3 kondygnacje z dachami) autorstwa architekta Franciszka Adamskiego. Przy ul. S. Mierzwy rozgraniczaj?cej os. Wandy i os. Willowe niewielkie forum. Na jednym z domw (os. Wandy 14.) pami?tkowa tablica po?wi?cona pocz?tkom miasta.

5. Dom szwedzki przyk?ad architektury po okresie odwil?y i pa?dzierniku 1956 roku wystawiony w 1959 roku wed?ug proj. Janusza Ingardena. Pierwszy nowoczesny budynek Nowej Huty, odchodz?cy od wzorcw socrealistycznych.

6. Figura przydro?na (os. Szklane Domy) betonowy krzy? z 1932 roku, stoj?cy na miejscu wcze?niejszego drewnianego, ufundowanego w 1880 roku przy dawnej drodze z Mogi?y do Bie?czyc. Miejsce, gdzie w latach wojny partyzanci sk?adali przysi?g? na wierno?? ojczy?nie. W styczniu 1945 roku modlono si? pod nim o ocalenie Krakowa. W czasach stalinowskich zniszczony przez junakw z organizacji S?u?ba Polsce.

7. Centrum Administracyjne Huty im. Tadeusza Sendzimira zesp? socrealistycznych budynkw proj. Janusza Ingardena nawi?zuj?cych w formie do renesansowych i barokowych pa?acw w?oskich (st?d popularne nazwy obiektw : Watykan lub Pa?ac Do?w). W ?rodku licznie zachowane socrealistyczne wn?trza i meble.

8. Osiedle Stalowe ostatnie z osiedli wznoszonych w czasach stalinowskich, o najbogatszym wystroju architektonicznym i najbardziej okaza?ej formie. Nawi?zuje zarwno do tradycji staro?ytnego Rzymu, jak i do renesansu. Domy 5-6 kondygnacyjne, typowe dla ca?ego centrum Nowej Huty. Ograniczenie wysoko?ci budynkw wynika?o z usytuowanego w Czy?ykach lotniska, funkcjonuj?cego od 1963 roku.

9. Teren dawnego obozu pracy (Baulager 15/XIV) za?o?onego w 1940 roku przez okupacyjne w?adze niemieckie. Zajmowa? obszar od ul. Klasztornej do dzisiejszego Placu Centralnego. Znajdowa?o si? tu oko?o 20 barakw ogrodzonych siatk?. W miejscu obecnych szpitali: laryngologicznego i okulistycznego sta? otoczony drutem kolczastym obz dla 300 je?cw rosyjskich (filia obozu 369 w Kobierzynie), za? w okolicach dzisiejszego kina ?wiatowid barak przeznaczony na obz ?e?ski dla 30 ?ydwek.

10. Kino ?wit socrealistyczne kino oddane do u?ytku w 1953 roku. Klasyczny przyk?ad architektury tego okresu. Okolice kina zwane by?y przez mieszka?cw Tajwanem, gdy? w owym czasie by?y to obrze?a nowo wznoszonego miasta.

11. Krzy? nowohucki ustawiony 1957 roku na miejscu, gdzie mia? stan?? pierwszy nowohucki ko?ci?. Po cofni?ciu przez komunistyczne w?adze zgody na budow? ko?cio?a i prbie usuni?cia krzy?a dosz?o w 1960 roku do rozruchw zwanych walk? o krzy? nowohucki. Krzy? zostawiono a na miejscu ko?cio?a zbudowano szko??.

12. Teatr Ludowy socrealistyczny budynek projektu Janusza Ingardena , wybudowany w 1955 roku jako scena kameralna (w?a?ciwy teatr mia? stan?? na Placu Centralnym). W architekturze liczne odniesienia do stylw z przesz?o?ci, w tym tak?e do architektury staro?ytnego Egiptu. Teatr nowohucki zawsze mia? opini? sceny awangardowej, nie stroni?cej od eksperymentw artystycznych i spo?ecznych.

13. Muzeum Czynu Zbrojnego siedziba organizacji kombatanckich z terenu Nowej Huty. Na pi?trze ciekawe muzeum zawieraj?ce eksponaty z I i II wojny ?wiatowej (bro?, mundury, wyposa?enie). Przed wej?ciem ci??ki rosyjski czo?g IS-2 z czasw II wojny. Jego nazwa to skrt od s?w: Jzef Stalin.

14. Oddzia? Muzeum Archeologicznego w Krakowie stacja archeologiczna powsta?a w 1953 roku jako filia Muzeum Archeologicznego w Warszawie. Gromadzi zbiory pochodz?ce z nowohuckich wykopalisk. Teren dzisiejszej Nowej Huty posiada wiele cennych stanowisk archeologicznych, jego zasiedlenie si?ga epoki neolitu (4,5 tysi?ca lat p.n.e.).

15. Lotnisko Rakowice za?o?one w 1912 roku jako wojskowe lotnisko Twierdzy Krakw (jedno z najstarszych w Europie), zwi?zane z pierwsz? sta?? lini? d?ugodystansowej poczty powietrznej Wiede? - Krakw - Lww - Kijw Odessa. W p?niejszym czasie udost?pnione tak?e lotnictwu cywilnemu. Funkcjonowa?o do 1963 roku. Po zamkni?ciu lotniska w dawnych hangarach urz?dzono Muzeum Lotnictwa, a wok? pasw startowych wybudowano nowe osiedla. W parku, przed muzeum, Pomnik Lotnikw Polskich autorstwa Bronis?awa Chromego.

Bie?czyce

16. Ko?ci? Matki Bo?ej Krlowej Polski, zwany Ark? wsp?czesny ko?ci? nawi?zuj?cy w formie do kszta?tu ?odzi. Dzie?o arch. Wojciecha Pietrzyka inspirowane kaplic? Le Corbusiera w Ronchamp. W ?rodku tabernakulum z kamieniem ksi??ycowym, pe?en ekspresji krucyfiks Bronis?awa Chromego, za? w krypcie piety d?uta Andrzeja Rz?sy. Przed ko?cio?em pomnik ku czci poleg?ych w latach 80 tych.

17. Dwr przy ul. Kacze?cowej z XIX w. bez charakterystycznych cech stylowych, po?o?ony na skarpie nad stawem. Jego dzier?awc? by? Edward Matejko brat wybitnego malarza, Jana Matejki. Wewn?trz znajdowa?a si? znaczna kolekcja obrazw twrcy Grunwaldu.

18. Gmach Soko?a elektryczny budynek z pocz?tku XX wieku, wybudowany staraniem miejscowego dzia?acza ludowego, Franciszka Ptaka, dla Towarzystwa Gimnastycznego Sok?. W budynku mie?ci?a si? sala gimnastyczna. Pierwszy sportowy obiekt na terenie Nowej Huty.

19. Dawny dworzec kolejowy w Bie?czycach pozosta?o?? za?o?onej w XIX w. prywatnej w?skotorowej linii kolejowej wiod?cej do krakowskich Grzegrzek przez Czy?yny, Bie?czyce, Mistrzejowice, Gr?ba?w do Kocmyrzowa. Lini? t?, wykorzystywan? jeszcze w czasach wznoszenia Nowej Huty, w p?niejszym okresie zlikwidowano. Jej pozosta?o?ci? s? ulice Mogilska i Kocmyrzowska.

Mistrzejowice

20. Fort 48a Mistrzejowice ma?y mi?dzypolowy fort pancerny, poros?y dzi? okaza?ym starodrzewiem. Wzniesiony w XIX w. przez Austriakw jako element V grupy warownej twierdzy Krakw.

21. Ko?ci? ?w. Maksymiliana Marii Kolbego budowla wsp?czesna, o ciekawym nawi?zuj?cym do sarmatyzmu wystroju wn?trza. Dzie?o architekta Jzefa Dutkiewicza. We wn?trzu liczne rze?by Gustawa Zem?y jednego z wybitniejszych wsp?czesnych rze?biarzy polskich. Ko?ci? ten erygowa? biskup krakowski Karol Wojty?a w 1976 roku, a potem w 1983 roku, ju? jako papie? Jan Pawe? II, osobi?cie go konsekrowa? w czasie swojej drugiej pielgrzymki do Ojczyzny.

Batowice

22. Fort 48 Katowice jednowa?owy g?wny fort artyleryjski wzniesiony przez Austriakw w 1884 jako element V grupy warownej twierdzy Krakw. Obecnie zaros?y starodrzewiem i zamieniony na park.

Krzes?awice

23. Fort 49 Krzes?awice jednowatowy, g?wny fort artyleryjski wybudowany przez Austriakw w XIX w. jako element VI grupy warownej twierdzy Krakw. Na pocz?tku wieku odbywa? tu s?u?b? wojskow? Wincenty Witos. Miejsce walk w 1914 roku, podczas rosyjskiego szturmu na Krakw. W dwudziestoleciu mi?dzywojennym placwka dekrypta?u pracuj?ca nad s?ynnym niemieckim szyfrem Enigm?. W czasie II wojny miejsce strace?. Po wojnie zdewastowany.

24. Mauzoleum na Forcie Krzes?awice kamienny monument wystawiony w 1956 ku czci 440 patriotw polskich rozstrzelanych w latach 1939 1941 w krzes?awickim forcie. Autorami projektu architektonicznego byli W?adys?aw Leonowicz i Tadeusz Ptaszycki. Monument wykonali: Alicja Rynach i Franciszek Foth.

25. Fort 49a D?ubnia dwuwa?owy g?wny fort pancerny wzniesiony wed?ug projektu Maurycego Brunnera najwybitniejszego austriackiego twrcy architektury fortecznej. Fort nale?a? do VI grupy warownej twierdzy Krakw. Bra? udzia? w walkach w 1914 roku, podczas rosyjskiego szturmu na Krakw.

26. Dwr przy ul. Wa?kowicza historyzuj?cy, murowany, wzniesiony przez Kirchmajerw w 1820 na miejscu drewnianego dworu Hugona Ko???taja. W 1876 roku zakupi? go Jan Matejko i przebudowa? na obecn? form?, dodaj?c pracowni? i ganek w?asnego projektu w stylu gotyku nadwi?la?skiego. Obecnie w?asno?? Towarzystwa Przyjaci? Sztuk Pi?knych. Wewn?trz Muzeum J. Matejki i H. Ko???taja.

27. Ko?ci? ?w. Jana Chrzciciela drewniany, o konstrukcji zr?bowej z XVII wieku. Przeniesiony do Nowej huty z Jawornika (k. My?lenic) i po cz??ciowej rekonstrukcji ustawiony w pobli?u Dworku Jana Matejki w Krzes?awicach, gdzie mia? powsta? skansen. Wewn?trz barokowe o?tarze oraz cenne malowid?a ludowe w prezbiterium.

Gr?ba?w

28. Fort 49 1/4 Gr?ba?w ma?y mi?dzypolowy fort pancerny, podobny do fortu Mistrzejowice, ale parterowy i wyposa?ony w tradytory o oryginalnej konstrukcji. Wzniesiony przez Austriakw w XIX wieku jako element VI grupy warownej Twierdzy Krakw wed?ug projektw Maurycego Brunnera - najwybitniejszego austriackiego twrcy architektury fortecznej. Fort ten, podobnie jak forty D?ubnia i Krzes?awice, bra? udzia? w walkach w 1914 roku, podczas rosyjskiego szturmu na Krakw.

Mogi?a

29. Kopiec Wandy prehistoryczny kopiec z oko?o VI-VII w. n.e. pe?ni?cy pierwotnie rol? obserwatorium astronomicznego. Otaczaj?ce go wa?y ziemne to pozosta?o?ci Fortu 49 1/2 Wanda nale??cego do VI grupy warownej Twierdzy Krakw. Kopiec uchodzi za mogi?? Wandy crki legendarnego za?o?yciela miasta Kraka. Na szczycie niedu?y marmurowy pomnik z 1890 roku, projektu Jana Matejki.

30. Fort 49 1/2 Mogi?a mi?dzypolowy fort piechoty z oko?o 1884 roku, rygluj?cy trakt sandomierski. By? ostatnim fortem VI grupy warownej twierdzy Krakw. Po raz ostatni wykorzystywali go Niemcy w 1945 roku, usi?uj?c zorganizowa? obron? przeciwko nadci?gaj?cej ze wschodu Armii Czerwonej. Manewr okr??aj?cy marsza?ka Iwana Koniewa sprawi?, ze fort nie wzi?? udzia?u w walce.

31. Zesp? klasztorny oo. Cystersw otoczony murem i niegdy? oblany wod?, roma?sko-gotycki klasztor ufundowany w 1222 roku przez Iwo Odrow??a. Po zniszczeniu przez tatarw w 1241 roku, uko?czono dopiero przez Kazimierza Wielkiego. Potem wielokrotnie przebudowywany: w XVI, XVII, a przede wszystkim w XVIII w. Wysokiej klasy zabytek architektury. Najciekawsze obiekty to: gotycki ko?ci? ?w. Wac?awa (XIII XV w.), budynek klasztorny (XIII XV w.), priorat (XV XVI w.), nowy pa?ac opacki (XVI w.). Przy pd.-zach. Naro?niku murw opactwa zachowany fragment folwarku z domem rz?dcy, karczm?, m?ynem i ciekaw? ludow? kapliczk?.

32. Ko?ci? ?w. Bart?omieja gotycki parafialny ko?ci? drewniany, zbudowany w 1466 roku przez Macieja M?czk? (data i sygnatura zachowana na portalu). W p?niejszych latach wielokrotnie przebudowany. Wystrj pochodzi z czasw baroku i rokoka (1766). Ko?ci? trjnawowy, co w polskim budownictwie drewnianym jest rozwi?zaniem unikatowym.

33. Elektryczna willa przy ul. Klasztornej z ko?ca XIX w. nale??ca niegdy? do rodziny Rogozi?skich. W otaczaj?cym j? parku od strony ul. Sieroszewskiego g?az upami?tniaj?cy pisarza Wojciecha Bogus?awskiego. Akcja jego s?ynnej narodowej opery: Krakowiacy i grale rozgrywa si? w Mogile.

34. Figura przydro?na XIX wieczna kamienna figura ?w. Floriana na postumencie, stoj?ca przy trakcie prowadz?cym do przeprawy przez D?ubi?.

35. Figura przydro?na XIX wieczna drewniana kapliczka szafkowa na ceglanym s?upie z figur? ?w. Jana Nepomucena i naj?wi?tszej Marii panny, wskazuj?ca niegdy? drog? przeprawy przez D?ubi?.

36. Kaplica w Lasku Mogilskim Matki Boskiej Cz?stochowskiej drewniana kaplica wybudowana w 1947 roku przez mieszka?cw Krakowa jako wotum za ocalenie miasta w styczniu 1945. Inicjatorem budowy by? Tadeusz Lamot z Krakowa, a wykonawc? Jan Figlarz, cie?la z ??gu.

Pleszw

37. Pa?ac klasycystyczno-elektryczna budowla, wzniesiona w 1829 roku przez bankiera Wincentego Kirchmajera na miejscu dawnej rezydencji Czartoryskich i Poni?skich. Przebudowana w 2. po? XIX w. Ca?o?? otoczona dobrze zachowanym parkiem z systemem tarasw i stawami.

38. Ko?ci? ?w. Wincentego i Narodzenia NMP budowla klasycystyczna, wzniesiona w 1806 roku wed?ug projektu Sebastiana Sierakowskiego na miejscu starszej drewnianej (parafia istnia?a ju? od XIII w.). Jedna z nielicznych obiektw sakralnych w tym stylu w obr?bie dzisiejszego Krakowa. Wystrj pochodzi z nie istniej?cego ju? ko?cio?a WW. ?wi?tych w Krakowie. Przed ko?cio?em- ciekawa XIX wieczna kapliczka.

39. Cmentarz parafialny z neogotyck? kaplic? z po?. XIX wieku, stanowi?c? mauzoleum bankierskiej rodziny Kirchmajerw w?a?cicielem Pleszowa. Na cmentarzu, otoczonym efektownym modernistycznym murem z kolistymi prze?witami, liczne grobowce z prze?omu XIX i XX wieku.

Branice

40. Dwr klasycystyczny w stylu stanis?awowskim z pocz. XIX w., z kolumnowym portykiem, nale??cy niegdy? do rodu Badenich. Z du?ego zespo?u zabudowy, ktry istnia? jeszcze kilkana?cie lat temu, zachowa? si? jedynie spichlerz dworski.

41. Lamus dworski p?norenesansowy dwr z 1603, wystawiony przez Jana Branickiego w formie wie?y zwie?czonej attyk? z krenela?em. Elewacja dekorowana sgraffitowym boniowaniem. We wn?trzu zachowany renesansowy portal z herbami i ozdobny kominek.

Ruszcza

42. Dwr rezydencja w formie neorenesansowej willi z 1863 roku, z gankiem frontowym na ?eliwnych kolumnach, wystawiona przez Paw?a Popiela wybitnego polityka galicyjskiego, znawc? sztuki i konserwatora krakowskich zabytkw. Wok? dworu zachowane nik?e resztki parku.

43. Ko?ci? ?w. Grzegorza gotycka budowla sakralna z XV w., fundacji Wirzbi?ty z Branic, wystawiona na miejscu wcze?niejszej, zniszczonej prze Tatarw w 1241. Przy prezbiterium o?mioboczna kaplica w stylu ruskim wzniesiona oko?o 1925 roku przez Adolfa Szyszko-Bohusza. Z ko?cio?a tego pochodzi s?ynne epitafium Wirzbi?ty z Branic z ok. 1420 (obecnie w Muz. Szo?ayskich w Krakowie). W samym ko?ciele zachowa? si? gotycki nagrobek Wirzbi?ty w formie p?yty kamiennej z jego przedstawieniem w zbroi rycerskiej.

Wadw

44. Dwr rezydencja w kszta?cie neorenesansowej willi z XIX w., wystawiona przez rodzin? Badenich. Na frontonie herby Badenich i W??ykw. Ca?o?? otoczona zabytkowym parkiem.

45. Figura przydro?na barokowa, kamienna kapliczka z figur? ?w. Antoniego Paderewskiego, pochodz?ca z 1780.

?uczanowice

46. Nowy Dwr w stylu malowniczego historycyzmu, wzniesiony na pocz?tku XX w. wed?ug projektu architekta Tadeusza Stryjewskiego, jako skrzyd?o starszego, modrzewiowego dworu z 1787 roku. W obr?bie Nowego Dworu znalaz? si? stary murowany lamus, b?d?cy niegdy? kaplic? aria?sk?. Nowy i stary dwr przylega?y do siebie pod k?tem prostym do 1953 roku, kiedy to starszy dwr rozebrano.

47. Figura przydro?na XIX w. drewniany ludowy krucyfiks, z wyobra?eniem Chrystusa oraz Marii i ?w. Jana stoj?cego pod krzy?em.

48. Cmentarz dysydencki kalwi?ski cmentarz dworski, rodzin ?ele?skich i D?bnickich, z XVIII w., z kolistym kopcem zwie?czonym piramid?. W kopcu komora grobowa ?ele?skich, wok? klasycystyczne nagrobki. Unikalny zesp? obiektw o du?ej warto?ci.

Ko?cielniki

49. Pa?ac Wodzickich klasycystyczna rezydencja, przebudowana z barokowej w 2 po?. XVIII w. W pobli?u pa?acu zabudowa? gospodarczych oraz pomnik-fontanna wi?zana z pobytem krla ST. Aug. Poniatowskiego. Obecnie pa?ac w stanie ruiny z zachowaniem, 4,5 hektarowym parkiem.

Gra Ko?cielniaka

50. Ko?ci? pw. Wszystkich ?wi?tych barokowy, drewniany obiekt sakralny, z 1648 roku, z wolnostoj?c? murowan? klasycystyczn? dzwonnic? z XIX w. P?nobarokowa kamienna balustrada otaczaj?ca ko?ci? pochodzi z pa?acu w Ko?cielniakach. W ko?ciele i na plebanii ciekawe obrazy z XVIII XX w. Obok ko?cio?a austriacki cmentarzyk ?o?nierski z czasw I wojny ?wiatowej.